Home

Gehechtheid

Menu

Verstandelijkbeperkt.nl

Dè site over verstandelijke beperking van het Expertisecentrum Verstandelijke Beperking      

Gehechtheid/ hechting

Gehechtheid speelt een belangrijke rol in het leven van ieder mens. Gehechtheid is een biologisch gegeven geneigdheid bij kinderen om de nabijheid van een specifiek persoon te zoeken in situaties van stress. Gehechtheidsgedrag is een wisselwerking tussen het kind en de volwassene (twee richtingen dus). Bij veel mensen is het hechtingsproces niet goed verlopen. Er kan sprake zijn van een onveilige gehechtheid of zelfs van een hechtingsstoornis als gevolg hiervan, maar dat is niet altijd het geval. Een veilige gehechtheidsrelatie is op zichzelf geen noodzakelijke voorwaarde voor een gezonde psychische ontwikkeling, maar kan wel gezien worden als een belangrijke protectieve factor.
Er is sprake is van een verhoogd risico op hechtingsproblematiek in de ontwikkeling van kinderen met een verstandelijke beperking (onderzoek uit 2002 door Janssen, C., Schuengel, C., en Stolk, J.). Risico’s hebben te maken met:
(1) verwerkingsproblemen en stress van de ouders
(2) de bemoeilijkte opvoeding en soms ontoereikende opvoedingsmogelijkheden of –vaardigheden
(3) de cognitieve en communicatieve beperkingen van het kind
(4) discontinuïteit in de zorg en het onderwijs voor het kind

De kwaliteit van de gehechtheidsrelatie is van invloed op de wijze waarop het kind basisveiligheid en (zelf-) vertrouwen zal ontwikkelen en hoe het kind zal leren zich in het contact met anderen te manifesteren. Een vermijdend of afwerend gehechtheidspatroon (twee van drie vormen van onveilige gehechtgheid) is weliswaar geen veilig patroon, maar kan soms wel fungeren als een adequate aanpassing in het gehechtheidssysteem aan minder gunstige omstandigheden. In die zin hoeft het niet noodzakelijkerwijs schadelijk te zijn voor de verdere psychische ontwikkeling. Bij een gedesorganiseerd gehechtheidspatroon is er wel een groot risico voor het ontwikkelen van emotionele problemen (de gehechtheidsrelatie vormt de basis voor de emotionele ontwikkeling), gedragsproblemen of zelfs psychopathologie op latere leeftijd. Sommige persoonlijkheidsstoornissen worden veelal veroorzaakt door een onveilige hechting. Bijvoorbeeld de borderline persoonlijkheidsstoornis (meestal bij vrouwen) en de narcistische persoonlijkheidsstoornis (meestal bij mannen).
Het herkennen van hechtingsgedrag is van belang voor een goede begeleiding van de cliënt. Wanneer je weet dat bepaald gedrag zijn oorsprong vindt in hechtingsproblematiek, ontstaat er meer begrip voor de cliënt en kan de begeleiding hierop aangepast worden.

Diagnostische instrumenten en schalen



zie ook  http://verstandelijkbeperkt.nl/Methoden-schalen/Schalen-instrumenten/


Methodieken

zie o.a.  Argos

Literatuur


  • Signalen van verstoord gehechtheidsgedrag: Best practice voor het diagnosticeren van gehechtheidsproblemen bij kinderen/jongeren met een visuele en/of licht verstandelijke beperking. Dekker- van der Sande, F. & Janssen, C.G.C. (2010). Momenteel uitverkocht en niet leverbaar!
  • Learning Together. Een creatieve benadering van leren voor kinderen met meervoudige beperkingen en een visuele beperking. Lee, M. & MacWillim, L. 
  • Intervening in Stress, Attachment and Challenging Behaviour: Effects in Children with Multiple Disabilities. Sterkenburg, P.S. 
  • Care with Vision. Understanding and helping people with an intellectual and visual disability. Stolk, J., Arentz, T, Sterkenburg, P.S.
  • Voor de verandering: een psychodynamische kijk op ontwikkeling. Jolien Zevalkink en Paula Sterkenburg. Assen: Van Gorcum (2011).
  • Werkboek. Sterkenburg, P.S. Vertrouwensrelatie voor ontwikkeling: een werkboek voor het opbouwen van een vertrouwensrelatie met kinderen en volwassenen met een ernstig verstandelijke of een meervoudige beperking. Bartiméus Reeks, Webedu.

Publicaties Nederlands (selectie)

  • Kroon, M. & Sterkenburg, P.S. (2014). De Cirkel van Veiligheid bij een LVB cliënt & systeem (CvV-LVB): een pilot case study. Onderzoek en Praktijk, 12(1), 23-31.
  • Lievense, P., Hokke, H., & Sterkenburg, P.S. (2014). Een pilotstudie naar de effecten van mindfulness voor mensen met een visuele en matige verstandelijke beperking en hun begeleiders. Onderzoek en Praktijk, 12(2), 7-18.
  • Sterkenburg, P.S. & Schuengel, C. (2014). Integratieve Therapie voor Gehechtheid en Gedrag: behandelprotocol. In C. Braet & S. Bögels (Eds.), Protocollaire behandelingen voor kinderen met psychische klachten. Geheel herziene druk. (pp. 465-481). Amsterdam: Boom.
  • Sterkenburg, P.S. (2014). Integratieve Therapie voor Gehechtheid en Gedrag. In B. Twint & J. De Bruijn (Eds.), Handboek verstandelijke beperking: 24 succesvolle methoden. (pp. 259-267). Amsterdam: Boom. Dekker, &  F. Sterkenburg, P.S. (2016). Omgaan met gehechtheidsproblemen: gehechtheidsontwikkeling bij kinderen met een beperking. Het Jonge Kind, april: 28-30.
  • Hokke, H., Lievense, P. & Sterkenburg, P.S. (2014). The effects of mindfulness for people with visual and moderate intellectual disability and their caregivers. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities. 27(4), 311.
  • Kluvers, D., Lievense, P., & Sterkenburg, P.S. (2014). Empathischer worden met een game: Hoe verminder je vooroordelen over mensen met een beperking en vergroot je de empathie? Markant. December, 26-29.
  • Lievense, P., Sterkenburg, P., Bonnet, M. & Liber, J. (2015) ‘Stop nu met pesten!’: Een ‘serious game’- interventie voor ouders, leraren en begeleiders van kinderen met een beperking. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 54, 495-505.

Publicaties Engels (selectie)

  • Brok, W. den, Sterkenburg, P. & Schuengel, C. (2012). Using mobile technology to support relationship development and emotional well-being: a case study. Journal of Intellectual Disability Research, 56, 680.
  • Frederiks, K., Croes, M., Chen, W., Oetomo, S. B., & Sterkenburg, P. (2015). Sense - a biofeedback system to support the interaction between parents and their child with the Prader-Willi syndrome: a pilot study. Journal of Ambient Intelligence and Smart Environments 7, 449–459.
  • Giltaij, H.P., Sterkenburg, P.S. & Schuengel, C. (2015). Psychiatric diagnostic screening of social maladaptive behavior in children with mild intellectual disability: Differentiating disordered attachment and pervasive developmental disorder behavior. Journal of Intellectual Disability Research, 59(2): 138–149.
  • Jonker, D., Sterkenburg, P.S., & Van Rensburg, E. (2015). Caregiver-mediated therapy for an adult with visual and intellectual impairment suffering from separation anxiety. Research in Developmental Disabilities, 47(12), 1-13.
  • Overbeek, M.M., Sterkenburg, P.S., Kef, S., Schuengel, C. (2015). The effectiveness of VIPP-V parenting training for parents of young visual or visual-and-intellectual disabled children: Study protocol of a multicenter randomized controlled trial. Trials. 16:401.
  • Giltaij, H.P., Sterkenburg, P.S. en Schuengel, C. (2016). Adaptive behaviour, comorbid psychiatric symptoms, and attachment disorders. Advances in Mental Health & Intellectual Disabilities, 10,(1), 82-91.
  • Mutsaerts, C. G., Heinrich, M., Sterkenburg, P.S. & Sappok, T. (2016). Screening of ASD in adults with intellectual disabilities: using the DiBAS-R and/or the ACL. Journal of Intellectual Disability Research. Special Issue. 60(5), 512–522.
  • Schuengel, C., Sterkenburg, P.S., Jeczynski, P., Janssen, C.G.C., & Jongbloed, G. (2009). Supporting affect regulation in children with multiple disabilities during psychotherapy: A multiple case design study of therapeutic attachment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 77(2), Apr, 291-301.
  • Sterkenburg, P.S., Schuengel, C., & Janssen, C.G.C. (2008). Fostering secure attachment during psychotherapy for children with severe ID and visually impairment. Journal of Intellectual Disability Research, 52 (august), 726.
  • Sterkenburg, P.S., Schuengel, C. & Janssen, C.G.C. (2008) Developing a therapeutic relationship with a blind client with a severe intellectual disability and persistent challenging behaviour. Disability and Rehabilitation. 30(17), 1318-1327.

DVD's

  • DVD Gehechtheid. Deze film laat zien hoe de psychotherapeutische behandeling van mensen met een visuele- en verstandelijke beperking met ernstige gedragsproblemen en gehechtheidsproblematiek verloopt. Meer informatie en/of bestellen: DVD Gehechtheid
  • DVD Opbouwen van een gehechtheidsrelatie: Leren communiceren bij ernstig meervoudig beperkte mensen. Meer informatie en/of bestellen: DVD Opbouwen van een gehechtheidsrelatie. Bekijk de promo.


Links

  • www.vu.nl over onderzoek en scholing m.b.t. gehechtheid.
  • www.circleofsecurity.org over de cirkel van veiligheid.
  • www.psy.vu.nl onderzoek 'Challenges to childrearing relationships: contributions to developmental psychopathology' VU.


Organisaties

Expertisecentrum Gehechtheid Bartimeus 

Scholing

zie  Trainingsaanbod